Wie is de Sammy over wie Ramses Shaffy zingt?

Bij het stofzuigen van de auto stuit ik op een asbakje links achterin. Ik open het en zie twee sigarettenpeuken. Marlboro. Van Ramses Shaffy, de enige persoon die in mijn auto heeft mogen roken. De filters zuig ik niet op. Ik koester ze als geheim aandenken aan een magische ervaring met een mythe. Het was in november 2006. We willen een mooi filmpje maken met als invalshoek: wie is de Sammy over wie Ramses Shaffy zingt? Dus op pad naar het Amsterdamse Sarphatihuis, waar Ramses al een aantal jaren in goede verzorgende handen is. Op een druilerige namiddag melden we ons. Men staat niet te trappelen om Ramses met ons mee te geven, maar de goede reputatie van het programma helpt. Van tevoren was ons gezegd dat het welslagen van ons plan erg afhangt van Ramses’ bui. Als hij geen zin heeft, gaan de opnamen niet door of zegt hij niks. Maar Ramses is in een buitengewoon goed humeur als we hem voorstellen het pand te verlaten omdat we geen zin hebben in een interview tussen vier kale muren. Zijn begeleidster stelt één voorwaarde: ‘Als jullie ergens gaan eten of drinken, laat de bediening dan niet een hele fles rode wijn op tafel zetten. Gewoon per glas bestellen.’

Het ’s morgens onder de douche ontstane idee om hem in mijn zwarte Snoek uit 1972 door Amsterdam te rijden, bevalt Ramses zeer. De Citroën DS als decor voor de man die zo vaak als bohemien, existentialist en romanticus is omschreven. Als cameraman Rob Hodselmans de belichting heeft geregeld, neemt Ramses plaats op de achterbank. We draaien de hoek om, het begint te regenen. ‘Prachtig,’ volgens de cameraman. Ramses vraagt vanaf de achterbank of hij mag roken. Ik zeg dat hij de enige is die dat in mijn auto mag. Hij rookt en het ziet er prachtig uit tegen de motregenende, blauwe avondlucht van Amsterdam. We praten over Sammy. Wie het was? Hij weet het niet. Niet zijn goede vriend, de acteur Joop Admiraal, zoals veel mensen veronderstellen. Het is ook niet Shaffy zelf. Volgens Ramses is het een samengesteld personage, bestaand uit meerdere vrienden uit de jaren zestig.

We rijden over de Mauritskade als ik onaangekondigd de geluidscassette laat spelen met daarop het lied ‘Sammy’. Kijken of Ramses erop reageert. Hij rookt, luistert, neuriet en kijkt een beetje naar buiten. Af en toe zingt hij een paar zinnen mee. Kippenvel bij de chauffeur en het camerateam.

Als we het Leidseplein naderen en Ramses aan zijn linkerhand het Americain ziet, roept hij: ‘Kijk, Americain, laten we daar wat gaan drinken.’ We rijden een extra rondje en parkeren voor acteurscafé De Smoeshaan. ‘Kijk, De Smoeshaan, dáár ben ik lang niet geweest. Laten we daar iets gaan drinken,’ roept Ramses Shaffy, zanger, acteur en levenskunstenaar. We volgen zijn verlangen.

Binnen is het rustig, borreltijd moet nog beginnen. Als we aan een tafeltje gaan zitten en ik een glas rode wijn voor Ramses wil bestellen, komt een joviale dame naar Ramses toe. Ze roept zijn naam en omhelst hem innig. Adelheid Roosen, actrice, zangeres en levenskunstenares.

We filmen het tafereel. Omdat we op zoek zijn naar de identiteit van Sammy, vraag ik La Roosen of zíj misschien weet wie Sammy is. Zonder een seconde na te denken wijst ze naar een klein jongetje, een tafel verderop. ‘Dat is Sammy.’ Ramses kijkt naar Adelheid en vervolgens kijkt hij naar ons.

Er wordt niet gesproken. Het jongetje van een jaar of zes komt naderbij. De breekbare grijsaard buigt zich en geeft hem een hand. ‘Dag Sammy, ik ben Ramses.’ We bestellen rode wijn per glas, horen dat Sammy is vernoemd naar het lied door zijn moeder, theatermaakster Ola Mafaalani, die als vluchteling in Nederland was beland. Ze was tijdens haar zwangerschap geraakt door de liedtekst en besloot haar zoon Sammy te noemen. We geloofden de magie van deze rijtoer al nauwelijks, maar als we buiten staan voor een avondlijke opname van de kroeg komt Sammy naar buiten en spettert met zijn rode laarsjes in een plas water. ‘Hoog Sammy, kijk omhoog Sammy, want dan word je lekker nat,’ dendert nog dagen door ons hoofd.

(PS: De ontmoeting van Ramses Shaffy met de kleine Sammy in café De Smoeshaan is ongemonteerd uitgezonden, anders zou niemand het geloven.)